متفکری با جسارت رویابینی

یادداشت الیاف شافاک درباره کتاب قصه گو والتر بنیامین

57

متفکری با جسارت رؤیابینی

دربارۀ کتاب «قصه‌گو»، اثر والتر بنیامین

الیف شافاک: والتر بنیامین، مقاله‌نویس و نظریه‌پرداز آلمانی ـ یهودیِ حوزۀ فرهنگ، همچنان نزد خوانندگان و منتقدان معمایی مسحورکننده است. او شبیه هیچ‌کس نبود: فیلسوفی مسلط بر ادبیات، نویسنده‌ای خلاق و کارکشته در نظریۀ سیاست و تاریخ هنر، کلکسیونری پایبند به چیزهای ازیادرفته یا سرکوب‌شده، ناظر تیزبین مدرنیته و تکنولوژی که همان‌قدر به عرفان علاقه‌مند بود که به مارکسیسم.

در ۱۸۹۲ در برلین به ‌دنیا آمد و در ۱۹۴۰ در مرز فرانسه و اسپانیا خودکشی کرد. در عصری که تفاوت‌های جزئی و ظریف لگدمال می‌شدند، بنیامین همواره شبحی بود که در مرز میان حوزه‌های مختلف پرسه می‌زد، طنینی که هنوز به تعریف درنیامده بود، مردی جلوتر از زمانۀ خویش. با آن‌که در مشاهدات و تحلیل‌های فرهنگی‌اش به‌طرز چشمگیری تیزبین بود، با کمال تأسف بسیار دیر متوجه تهدید نازیسم شد.

کتاب‌ها بهشتش بودند، اما مأمنی برایش فراهم نمی‌کردند، حتی پس از آن‌که سرانجام آلمان را ترک گفت. در فرانسۀ تحت اشغال نازی‌ها بازداشت شد و به اردوگاه اسرا فرستادندش، جایی که به اسیران دیگر فلسفه می‌آموخت. پس از آزادی پذیرفت با گروهی از پناهجویان به اسپانیا برود و همراه خود «به‌قدر کافی مورفین برای از پا در آوردن یک اسب» برد که تمامش را خود مصرف کرد. استعداد او، که مردی سودایی و چندبعدی بود، شاید بیش از آن بود که به ‌کارش بیاید و خوش‌بینی یا آرمان‌گرایی‌اش کمتر از آن که به او استقامت درونی ببخشد.

متن‌های بسیاری در مورد آثار آکادمیک و فکری بنیامین نوشته شده است، به‌خصوص در مورد مجموعه‌مقالات فوق‌العاده‌اش، «اشراق‌ها» و «پروژۀ پاساژها» ــ اثر ناتمام بلندپروازانه‌ای که متمرکز بود بر زندگی در پاریسِ قرن نوزدهم. اما نوشته‌های نسبتاً اندکی نیز به آثار داستانی او پرداخته‌اند. این رویه تغییر کرده است. انتشارات ورسو کتاب «قصه‌گو» را منتشر کرده و برای نخستین بار نوشته‌های ادبی و تجربی بنیامین در این اثر گرد آمده‌اند.

منبع: مجله شهر کتاب

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.